ابن رسته و حمزهء اصفهانى و حافظ ابو الشّيخ و حافظ ابو نعيم در مورد اعجاب‌انگيز بودن معمارى دروازه‌هاى تاريخى جى چنين نوشته‌اند : از غرايب معمارى اين مجموعهء ساختمانى آن است كه خورشيد ، روز اول برج جدى ( دىماه ) از دروازهء خورشيد طلوع مىكند و در پشت دروازهء گوش ( - جوش ، جهودان ) غروب مىكند و روز اول سرطان ( تيرماه ) از دروازهء ماه بالا مىآيد و غروب آن در پشت دروازهء تير ( - طيره ، باب عطارد ) است . ابن رسته متذكر شده است كه در تعليق دروازه‌هاى تاريخى اصفهان محاسبات نجومى و فلسفى به كار گرفته شده است . ابن رسته كه در اواخر قرن سوم و به سال 290 ه ق كتاب جامع خود الاعلاق النّفيسة را در هفت جلد به پايان برده است ( موجب تأسف است كه از اين كتاب هفت جلدى كه خود ، دايرة المعارف كوچكى در تاريخ و جغرافيا بوده است ، به غير از يك جلد آن به دست ما نرسيده است ) ، مىافزايد كه در زمان‌هاى اخير ( يعنى قرن سوم ) دروازهء ديگرى به نام ( دروازهء جديد ) بنا شده كه نزديك‌ترين دروازه به وادى زرّين رود ( زنده رود ، زاينده‌رود ) است و تميزترين و زيباترين دروازه‌هاى اصفهان محسوب مىشود . « 1 » به استناد نوشتهء ابن رسته اين دروازه ، قديمىترين دروازه‌اى بوده است كه در دوران اسلامى تاريخ ايران در جى بنا شده است . اينك از اين دروازه ، مانند ساير دروازه‌ها ، اثرى باقى نمانده است . آتشكده‌هاى اصفهان بنابر آنچه نوشته‌هاى مورخان اسلامى اصفهان به دست مىآيد ، آتشكدهء « كوشيد » كه در زمان كيخسرو ، پادشاه سلسلهء كيانيان ، بنا شده بوده ،

--> ( 1 ) . الاعلاق النّفيسة ، ترجمهء فارسى ، ص 189 - 190 .